Het boek
Ik ben geboren in het jaar dat de wereld haar derde miljard mensen passeerde. Niemand vertelt je dat en ik heb het lang niet geweten. Ik groeide op, ging werken, en de wereld leek al die tijd gewoon de wereld: elke dag leek op de vorige. Toch is er in die jaren iets gebeurd wat geen generatie vóór de mijne heeft meegemaakt. Er kwamen meer mensen bij dan er in de hele geschiedenis daarvóór bij elkaar waren geweest.
Hoe kun je zoiets meemaken en er niets van merken?
Omdat een verandering die zich uitsmeert over een mensenleven nooit als verandering aankomt. Ze staat alleen in de meetreeksen, van grond en water tot klimaat en voedsel, en wie die reeksen naast elkaar legt, ziet ze allemaal dezelfde kant op wijzen. Daarover gaat dit boek. Niet over schuld en niet over ondergang, maar over hoe een begrensd systeem werkt, waarom wij dat zo slecht zien, en wat er dan wél kan.
Uit het boek
Zet de geschiedenis op een trap en de tree van 1959 is nauwelijks zichtbaar. Rond tienduizend jaar voor onze jaartelling leefden er misschien vier miljoen mensen; het eerste miljard kwam pas rond 1804, het derde in 1959. Tussen de eerste vonk van de landbouw en dat eerste miljard liggen bijna twaalfduizend jaar; tussen het derde miljard en het achtste drieënzestig. Alles wat de mensheid in honderdduizend jaar had opgebouwd, kwam neer op drie miljard. En toen, in zesenzestig jaar, kwamen er nog eens ruim vijf miljard bij, van 2,98 miljard in 1959 naar ruim 8,2 miljard in 2025.
Misschien kwam bij het lezen al een geruststelling op: het groeitempo daalt toch allang? Dat klopt, van een piek rond 2,2 procent in 1963 naar ongeveer 0,9 procent nu. Een lager percentage, dus het kalmeert? Reken even mee. Een kleiner percentage van een veel groter geheel kan een groter aantal betekenen: er komen nog altijd ruim zeventig miljoen mensen per jaar bij, een heel Duitsland. Het percentage halveerde, de jaarlijkse aanwas nauwelijks. Dat onze intuïtie hier de mist in gaat, is geen toeval; psychologen noemen het exponential growth bias: bij exponentiële groei lezen we het percentage en denken in rechte lijnen, terwijl de werkelijkheid een bocht maakt. Het probleem zit niet in de cijfers, maar in de bril waarmee we kijken.
Uit hoofdstuk 3, werkversie
Wil je weten hoe het verder gaat?
Ontvang mijn nieuwsbriefDeze week
Wat er gebeurde op de thema's van het boek
Geselecteerd uit het nieuws van 9 november tot 15 november
Fossiele CO2-uitstoot daalt in 2026 licht, totale uitstoot stijgt
De fossiele uitstoot komt naar raming op 38,2 miljard ton (min 0,4 procent), de totale uitstoot met landgebruik op 43,3 miljard ton tegen 42,8 in 2025.
Bron: Global Carbon Project
Oktober 2026 is de warmste oktober ooit gemeten
De gemiddelde temperatuur was 15,35 graden, 1,75 graad boven het niveau van 1850-1900.
Bron: Copernicus Climate Change Service
Voedselprijsindex daalt in oktober, suiker stijgt vierde maand op rij
De FAO-index stond op 133,9 punten, 1,2 procent lager dan in september en 5,9 procent hoger dan een jaar eerder; de suikerindex steeg 6,6 procent.
Bron: FAO
China verlengt pauze op exportcontroles tot 10 januari 2027
Het ministerie van Handel schort zes exportcontrolemaatregelen uit 2025 verder op, van 11 november 2026 tot en met 10 januari 2027.
Bron: Ministerie van Handel (MOFCOM) en Algemene Douane, China
Ganges-verdrag tussen India en Bangladesh loopt af op 12 december
Het verdrag van 12 december 1996 over de verdeling van het Gangeswater bij Farakka gold voor dertig jaar en is alleen met instemming van beide landen te verlengen.
Bron: Verdragstekst India-Bangladesh (1996), artikel XII
426 grondwaterlagen liggen over landsgrenzen heen
Ze liggen onder ongeveer 35 procent van het met grondwater geïrrigeerde akkerland, en minder dan 5 procent van de landparen valt onder een verdrag.
Bron: UNU-INWEH (Müller e.a., PNAS, in druk)
Nederlandse bevolking groeit voor het vierde jaar op rij minder hard
Van januari tot en met september kwamen er ruim 62.000 inwoners bij, 16.000 minder dan een jaar eerder, en er stierven 131.000 mensen tegen 127.000 geboorten.
Bron: CBS
Een wekelijkse keuze uit nieuws en nieuwe cijfers die de meetreeksen van het boek verlengen. Elk bericht linkt naar de oorspronkelijke bron.
66 miljoen jaar in twee grafieken
De atmosfeer van nu kent de aarde al zo'n veertien miljoen jaar niet meer.
Bekijk de grafiekenZuiniger is niet minder
Wat zuiniger wordt, wordt goedkoper. En wat goedkoper wordt, gebruiken we meer.
Reken het zelf uitGroei tegen grondstoffen
Per euro heeft de wereld steeds minder materiaal nodig. En toch gebruikt ze 3,5 keer zoveel grondstoffen als in 1970.
Bekijk de grafiekOver mij

Paul Rollman
Ik ben geboren in 1959. Ruim veertig jaar werkte ik in planning en projectbeheersing in de industrie, een vak waarin je leert naar patronen te kijken in plaats van naar de dag van vandaag. Op een gegeven moment richtte ik die blik op mijn eigen leven. Dit boek is wat ik toen zag.
Het overvolle schip is mijn eerste boek. Het verschijnt zodra het af is; een datum noem ik pas als ik hem zeker weet.
Wil je weten hoe het verder gaat?
Ontvang mijn nieuwsbriefWaar dit boek over gaat
Laat je e-mailadres achter en ontvang mijn brief over waar dit boek over gaat.
Daarna hoor je van me als er iets te melden is: een nieuw fragment, het moment waarop het boek verschijnt, en vooral de keren dat mijn eigen onderzoek mij ongelijk geeft. Uitschrijven kan met één klik, en je adres wordt nergens anders voor gebruikt.
Je staat meteen op de lijst en krijgt de brief in je inbox. Uitschrijven kan onderaan elke mail met één klik. Lees wat ik met je gegevens doe.